TÜKENMİŞLİK SENDROMU

TÜKENMİŞLİK SENDROMU

 

  1. yüzyılda başlayan ve 21. yüzyılda pik yapan, tüketme ve kontrolsüz çalışma üzerine kurgulanmış iş hayatının bir sonucu olan tükenmişlik sendromunu bu yazıda anlatacağım.

Tükenmişlik sendromu, en genel haliyle iş hayatında, sosyal çevrede, aile ortamında birçok etkenin tesiriyle enerjinin tükenmesi anlamına gelir. Kişinin hiçbir işe kalkışmak istemediği, hiçbir işi yapmaya ya da bitirmeye takatinin olmadığı, kronik stresle yaşayıp fiziksel, duygusal, zihinsel olarak çöküntü içinde olması durumudur.

 

Tükenmişlik Sendromunun Sebepleri

 

Tükenmişlik sendromunun en önemli sebeplerinden biri karakter özellikleridir. Kişinin yaptığı işlerde mükemmelliyetçi olması ve kusur ve hataya tahammülünün az olması en büyük sebeplerdendir. En ufak kusur ve sekteye uğramada enerjilerini buna sarf ederler.

Belirsizliğe karşı toleransı olmayan ve her durumda keskin çizgilerin olmasını isteyen bireyler sınırlarını zorlayan en küçük sebeplere karşı aşırı hassastırlar ve tükenmişlik sendromuna yakalanmaları daha olasıdır.

Başarıya aç, sonuca aşırı odaklı ve hırslı kişiler negatif sonuçlarla karşılaştıklarında tükenmişlik sendromuna kapılabilirler.

Sürekli başarısız olan, üst üste denemelerinde sonuca ulaşamayan ve bunun neticesinde öğrenilmiş çaresizlik görülen bireylerde tükenmişlik sendromu görülme ihtimali daha yüksektir.

Psikolojik direnci zayıf ve mental restorasyon becerileri yetersiz bireyler karşılaştıkları zorluklar karşısında gardlarını çabuk düşürür ve tükenmişlik sendromuna yakalanırlar.

Karakteristik özelliklerin yanı sıra demografik ve biyolojik birtakım sebepler de etkilidir. Yaş, cinsiyet, medeni durum, sosyo-ekonomik düzey, ailevi etkenler, çocuk sayısı, kardeş sayısı da bazı vakalarda etkili olabilir. Özellikle ailenin yükünü sırtlanan ve çok fazla kişiye bakmakla yükümlü bireylerde çok fazla görülür. Aynı anda hem çalışan hem çok fazla çocuğa bakmak zorunda kalan, eşinden yeterince destek ve hatta sevgi görmeyen anneler toplumumuzun kanayan yarasıdır ve tükenmişlik sendromunun en çok örnekleri bu popülasyonda görülür. Aile içinde diğer kardeşlere nazaran çok fazla yük yüklenen ama yeterli destek ve takdiri görmeyen kardeşlerde tükenmişlik sendromu çok fazla görülür.

İş hayatında bireylerin yaşadığı zorluklar artık son damlaları taşırabilir ve tükenmişlik sendromunun sebebi olabilir. Bireylere uygulanan mobing ve ayrımcılıklar bunun en büyük sebeplerindendir. Rol çatışmaları ve iş tanımında belirsizlikler tükenmişlik sendromuna sebep olabilir. Ayrıca bireylere yapabileceklerinden daha fazla yüklenen yük, normalin üzerinde çalışma saatleri, yeterli dinlenememe tükenmişlik sendromuna sebep olan en büyük problemlerdir.

İş yerinde hak ettiği değeri görmeme ve beklenen olası terfilerin olmaması ya da geç olması tükenmişlik sendromuna sebep olabilir.

İş yerinde bireylere görevleri dışında işlerin verilmesi, becerilerinin dışında veya üstünde sorumlulukların yüklenmesi, bu işlerde ısrarla başarı beklentisi kişileri ruhsal, psikolojik, duygusal yönden etkileyebilir ve tükenmişlik sendromuna sebep olabilir.

 

Tükenmişlik Sendromunun Belirtileri Ve Etkileri

Tükenmişlik sendromunun belirtilerini üç başlıkta değerlendirebiliriz. Fiziksel, duygusal ve davranışsal problemler belirti olarak kendini gösterebilir.

Fiziksel Belirtiler

  • Fiziksel ve biyolojik düzende değişimler olur. Birey hayatının düzen içinde sürmesini sağlayan rutinlerini kaybedebilir.
  • Uyku düzeninde bozulmalar görülebilir. Yorgun uyanıp, uykuya geç dalabilir.
  • Kendini sürekli bitkin hissedip bir işe kalkışırken kendini ‘kolunu bile kaldıramayacak’ durumda görebilir.
  • Düzenli beslenme alışkanlığını kaybedip iştah kaybı yaşayabilir. Kilo kaybedip sindirim ve hazımsızlık sorunları yaşayabilir.
  • Hareketsiz bir hayat sürüp, nefes alıp verirken bile zorlanabilir.
  • Kronik baş ağrısı ve beden ağrıları görülebilir.
  • Bağışıklığın zayıflaması ile beraber sık sık hastalanabilir. İyileşme süresi uzun olup hastalıklardan daha geç kurtulabilir.

Psikolojik ve Emosyonel Belirtiler

  • Yaşadığı olaylara karşı daha kırılgan ve hassas olmaya başlar. Çok çabuk küsme ve alınganlık görülebilir.
  • Kısa ve uzun vadede ümitsizlik ve hayattan beklentisizlik görülür. Sürekli kötü bir şeyler olacak hissi duyup karamsar olma görülür.
  • Ani tepkiler verip öfke nöbetleri yaşayabilir.
  • Sürekli bir can sıkıntısı, keyifsizlik yaşayabilir. Önceden keyif aldığı ve eğlendiği aktivite ve ortamlardan sıkılıp uzaklaşma isteği görülür.
  • Unutkanlık ve dalgınlık ve kararsızlık görülebilir.
  • Olayların sürekli negatif taraflarına odaklanıp geçmişte yaşadığı olumsuz hadiseleri sürekli aklına getirir.
  • Sabırsızlık, çok da önemli olmayan olaylar karşısında aşırı hassasiyet, çok önemli konulara karşı duyarsızlık görülebilir.
  • Kendini değersiz hissetme, öz güven ve öz saygıda azalma, kendi hayatına ve çevresindeki insanları değersiz görmeye başlar.
  • Aşırı hayalperestlik, gerçeklerden uzaklaşıp bir işi gerçekten başarma isteğinde azalma görülür.

Davranışsal Problemler

  • Sadece kendi fikirlerini önemseyip önerilere tamamen kapalı olabilir.
  • Olumsuz eleştiriye karşı tahammülsüz olup başkalarını çok küçük ya da olmayan şeylerle eleştirip yargılama görülebilir.
  • Kaba saba ve nobran tavırlar sergileyip nezaket ve saygıdan uzaklaşma görülebilir.
  • Sürekli kızgın, öfkeli ve somurtkan olabilir.
  • Verilen işi bitirme becerilerinde azalma ve işi yavaşlatma girişimleri görülür. Başkalarının başarılarını sabote etmeye kalkabilir.
  • İş ortamında kılık kıyafete ve öz bakımına özen göstermemeye başlayabilir.
  • Ekiple beraber hareket etmekte zorlanma ve komutları uygulamada isteksizlik görülebilir.
  • Başka iş arayışlarına yönelme ve profesyonelliğe aykırı tutumlar takınma görülebilir.

Tükenmişlik Sendromu Nasıl Aşılır

Hayatı düzenleyecek sağlıklı rutinleri tekrar edinmek iyi bir başlangıç olacaktır. Düzenli ve sağlıklı beslenme alışkanlığı kazanıp fastfood yiyeceklerden uzak durulmaya çalışılmalıdır.

Her gün aynı saatlerde uyuyup yeterli ve sağlıklı uyku almaya çalışılmalıdır. Kendini yoracak kadar iş temposundan uzak durulmaya çalışılmalıdır. Elbette işçi olup bunu tahakküm altında gerçekleştirmek her zaman çok kolay olmayabilir. Bu tür durumlarda da hiç olmaza çay ve kahve molasının bile hakkını verip zihnini tamamen boşaltmaya çalışmak yardımcı olacaktır.

Belli düzeyde stres insanı diri tutar. Fakat belli sınırları aşınca yıpratıcı ve yorucu olabilir. Stresi doğru sınırlar içinde tutmaya gayret göstermelidir.

Zaman yönetimini ve parselizasyonunu iyi sağlamak gerekir. Neyi ne zaman yapacağına dair programlı yaşamak iyi hissettirir.

Kurum içi problemleri aşmak için kurumsal dil ve tavır sergileyerek hak arayışında bulunmak.

Başarılarının da farkında olup kendini küçük de olsa ödüllendirmek.

Psikolojik destek alıp profesyonellerden yardım almak.