Gerçeklik Algısının Yitimi ve Şizofreni

Gerçeklik Algısının Yitimi ve Şizofreni

Şizofreni bireyin duygu, düşünce, algılama ve davranışlarını değiştiren aynı zamanda sosyal uyumunu, iletişimini büyük ölçüde şekillendiren bir beyin hastalığıdır. En belirgin özelliği gerçeği değerlendirme yetilerini kaybetmeleridir.

Şizofrenide kurgu vardır.  Var olmayan şeyler üzerinden kendilerine bir dünya kurarlar ve bunun üzerinden kendilerini var ederler.  Cinsiyetler arasında görülme oranı birbirine yakındır. Toplumun yaklaşık olarak % 1’inde görülmekle beraber şizofreninin ortaya çıkma yaşı 18’dir ve otuzlu yaşların ortasında da görülme sıklığı fazldır. Erkeklerde başlangıç yaşı kadınlara göre daha erkendir.  Şizofreni hastalığına sahip bireylerin bu durumu zeka ile ilişkili değildir.

Bu bireyler evde, işte sosyal hayatlarında problemler yaşarlar. Daha öncede ifade ettiğimiz gibi bu bireylerin gerçeği değerlendirme yetileri bozulmuştur. Neyin gerçek neyin hayal olduğunu anlayamazlar. Genetik ve sosyal faktörler şizofreninin ortaya çıkmasında etilidir. Örneğin sosyoekonomik düzeyi düşük kesimlerde görülme sıklığı daha fazladır.

Şizofreni hastalarında görülen belirtilerden biri düşünce bozukluğudur. Bu bireylerin düşünce dünyaları kopuk ve anlamsızdır. Bu yüzden de konuşmaları karmaşık, anlamsız ve mantıktan yoksundur. Düşünce, duygu ve davranış birbirinden kopuktur.

Duygulanımda donukluk yaşarlar; şizofreni hastaları dış dünyaya karşı ilgisiz ve donul yaşarlar. Aynı zamanda duygularını ifade etmede sıkıntılar yaşarlar. Göz teması kurmada ve bedensel  tepkiler göstermede sıkıntı yaşarlar.

Bu bireyler sıkça halisünasyonlar görürler. Daha çok işitsel anlamda halisünasyonlar görülür. Hayali sesleri ve diyalogların işitildiği varsanılar görülür bu bireylerde. Ayrıca dokunma, hissetme, görme ve tatma halisünasyonları da görülmektedir şizofreni hastalarında.

Şizofreni hastalarında görülen diğer bir belirti ise davranış bozukluklarıdır. Bu bireylerin davranışları tutarsız, yersiz ve anlamsız olduğu için sosyal hayatta çeşitli sıkıntılar yaşamaktadırlar. Örneğin sürekli olarak aynı elbiseyi giymek istemeleri, mevsime uygun giyinmemeleri ve temizlik konusunda duyarlı olmamaları birkaç örnekten biridir.

İstemsizlik ve motivasyon kaybı da şizofreni hastalığına sahip bireylerin bir amaca sahip olmamalarını ve toplumdan uzaklaşmalarını tetikleyen faktörlerdir. Bu bireyler toplumda bir rol, görev edinmekten kaçınırlar, ilişkileri genelde kısa süreli ve yüzeyseldir aynı zamanda günlük yaşam için gerekli işlevleri yerine getirmezler.  Temizlik ve kendilerine bakmada sorunlar yaşarlar.

Şizofreni Türleri

Paranoid Şizofreni

  • Sürekli olarak başkalarını tehtid olarak görürler.
  • Kimseye güvenmezler ve genelde herkese kuşkuyla bakarlar.
  • Sorunun kendisinden değil çevreden geldiğine inanırlar.
  • Yardım almayı istemezler.
  • Kendini savunma, toplumdan kaçma, sert ve kavgacı tutumları vardır.
  • Kendilerini çok önemli biri gibi görürler. Toplumun önde gelen yöneticileri gibi görürler ve başkalarının ona zarar vereceğini düşünürler hep.

Hebefrenik Şizofreni

  • Düşünce ve hareket bozuklukları görülür.
  • Dış dünya ile ilişkileri kopuktur ve çocuksu davranışlar görülmektedir.
  • Kişilikte dağılma ve yıkım hızlıdır.
  • Bu bireyler günlük yaşamsal işlevlerini yerine getirmede sorunlar yaşarlar.
  • Genç yaşta kendini gösterebilir.
  • Yüzeysel ve değişken duygulanmalar yaşarlar.

Katatonik Şizofreni

  • Bu bireylerde hareket bozuklukları vardır. En belirgin özellikleri dış dünyaya karşı tepkisiz olmalarıdır. Katı ve sert olmakla beraber hareket etmek istemezler.
  • Saatlerce hareketsiz ve donuk bir şekilde aynı pozisyonda durabilirler.
  • Tepkisiz ve hareketsiz olmalarına rağmen çevrelerinde olup biteni kaydederler.
  • Bu bireylerde yeme, içme ve uyuma gibi aktiviteleri normal bireylere oranla oldukça düşük düzeydedir.
  • Bu hastalar hareket halinde oldukları zaman ise davranışları kontrol edilemez bir seviye ulaşır ve kendisine, çevresindekilere zarar verebilir. Saldırgan davranışlar sergileyebilir.

Ayrışmamış Şizofreni

  • Şizofreni belirtileri vardır fakat bu belirtiler hebefrenik, paranoid ve katatonik türlerin belirtileriyle iç içedir.
  • Bu belirtiler ayrışmamıştır.

Şizofreni-Ardı Çökkünlük

  • Şizofrenik bir belirtinin ardından yaşanan belirgin depresyondur.
  • Karamsarlık, kendini suçlama, uykusuzluk ve anksiyete görülür bu bireylerde.
  • Bu şizofreni türü kalıntı şizofreniyle benzerlik gösterir. Bundan dolayı ayrımı zor olabilir.

Kalıntı(Rezidüel) Şizofreni

  • Şizofrenik olmaktan çok negatif belirtilerin baskın olduğu şizofrenik bozukluktur.
  • İçe kapanık ve topumdan kopuk bir hayat yaşarlar.
  • Bu bireylerin değişime istek ve ilgileri azdır.
  • Bu bireylerde daha önce görülen şizofreni belirtilerinin şiddeti önceye oranla şiddetini kaybetmiştir.

Basit Şizofreni

  • Bu şizofreni türünde hastalık genç yaşta, sinsi ve yavaş başlar.
  • Negatif belirtilerin egemen olduğu şizofreni türüdür.
  • Giderek durum ağırlaşır, aileden ve çevreden uzaklaşırlar.
  • İlsizlik, isteksizlik ve vurdumduymazlık yine görülen belirtiler arasındadır.
  • Basit şizofrenide halisünasyonlar pek görülmez.

Uzman Klinik Psikolog Fadıl KARAKOÇ