Dissosyatif Bozukluklar

Dissosyatif Bozukluklar

Bir ya da birden fazla travmatik olaya bağlı olarak bireyde bilincin ve belleğin belirli bir süre kapanmasıdır.  Fizyolojik bir nedene dayanmaksızın bellek ve algılamada bozukluklar meydana gelir.

Acı veren bir an, olumsuz düşünce veya duygularla baş edebilmek için kişisel kimlik duygusunun değiştirilmesi veya bilinç durumunun değiştirilmesidir disosyatif bozukluk. Bilinç düzeyinde kişi için dayanılması olanaksız olarak algılanan yaşantıların, kişinin bunlar benim başıma gelmiyor ki şeklinde bilinç dışına itmesiyle başlar. Travma anı hatırlansa dahi kişi olayı bir başkasının başına gelmiş gibi hatırlayabilir.

Disosyatif bozuklukların temel işlev bozukluğu,  bilincin bölünmez durumunu yitirmesidir. Kişilik eksikliği veya birden fazla kişiliğe sahip olmaktan kaynaklanan bir karmaşa hali ortaya çıkar. Unutmalar, bayılmalar, uyurgezerlik gibi belirtiler disosyatif bozukluğa örnrktir.

Disosyatif bozuklukta bilinç, bellek ve algılamada bozulma vardır. Disosyatifin dünya genelinde görülme sıklığı %1’dir. Psikiyatri servislerinde görülme sıklığı % 5 civarındadır. Birey ömür boyu disosyatif kalmaz, iyileşir fakat hastalığın tekrar geri gelme olasılığı vardır. Tedaviye dirençlidir ayrıca iyileşme durumları da genelde kendiliğinden olur.

Disosyatif bozuklukların etiyolojisi hastalığın tedavisi için oldukça önemli bir yere sahiptir. Birey ömür boyunca disosyatif kalmaz iyileşir fakat; hastalık tekrar geri gelebilir. Tedaviye direçlidir bazen de iyileşme durumları kendiliğinden olur. Şimdi disosyatif bozukluk çeşitlerini başlıklar halinde inceleyelim.

Depersonalizasyon Bozukluğu(Öze Yabancılaşma)

  • Kişinin bedenine ve dış dünyaya yabancılaşmasıdır. Bireyin veya kişisel kendiliğinin yabancı ve gerçek dışı olduğunu hissetmesidir. Dış dünyadaki nesneleri yabancı ve gerçek dışı olarak algılar.
  • Depersonalizasyon bozukluğunun ortaya çıkmasında psikolojik, nörolojik veya sistematik hastalıklar etkilidir.
  • Bu bozukluğu psikotik bozukluklardan ayıran yön bireyin gerçeklik algısının hala bozulmamış olmasıdır.
  • Kişi kendi benliğini, yüzünü, bedeninin tümünü, hareketlerini, duygularını değişmiş, kendisini eskisinden farklı ve yabancı olarak görür. Hareketleri, düşünceleri, duyguları ve algıları sanki kendisinin değildir.
  • Kişi kendisini sanki rüyada hisseder, dışarıdan bir gözlemci gibi kendisini seyreder ve duygu davranışlarını sahiplenmez.

 

Disosyatif Amnezi

  • Bireyin geçmiş yaşantısında küçük bir kesiti hatırlayamama durumudur.
  • Disosyatif amnezide en belirgin semptom hastanın belleğinde depolanmış bilgilerin hatırlanmamasıdır. Unutulmuş bilgiler genellikle kişinin yaşamındaki stresli ya da travmatik olaylarla ilgilidir.
  • Kadınlarda ve genç yetişkinlerde görülme oranı daha fazladır.
  • Stresli ve travmatik olaylar ve doğal afetler bozukluğun ortaya çıkmasında etkilidir.
  • Hastalar amnezinin ortaya çıkışından önce ve sonra uyanıktırlar, yani bellek yitiminin farkındadırlar.
  • Yapılan çalışmalar ışığında disosyatif amnezinin % 7 oranında görüldüğü tespitine ulaşılmıştır. İlk olarak ergenlikte ve erken dönem erişkinlikte ortaya çıkar.

Disosyatif Füg

  • Disosyatif amnezide bireyin yaşamının küçük bir kesitini hatırlayamama durumu vardı; disosyatif fügde ise bireyin yaşamının geniş bir kesitini hatırlayamama durumunu görüyoruz.
  • Disosyatif füge sahip bireyler ev veya iş ortamlarından bedensel olarak uzaklaşırlar ve önceki kimlik özelliklerini(isim, aile, iş) hatırlayamazlar. Sıklıkla ve tamamıyla yeni bir iş ve kimlik edinirler.
  • Disosyatif amnezide olduğu gibi bu durum savaş, doğal afet ve iç çatışmaların yoğun olduğu dönemlerde sık görülmektedir.
  • Disosyatif füge sahip bireyler sessiz, sade ve her şeyden elini eteğini çekmiş gibidirler. Basit işlerde çalışırlar, gösterişsiz yaşarlar ve dikkatleri üzerlerine çekmezler.

 

Disosyatif Kimlik Bozukluğu

  • Disosyatif kimlik bozukluğu olan kişiler iki veya daha fazla farklı kişiliğe sahiptir ve her birinin tutum ve davranışları dominant kişilik tarafından belirlenir.
  • Bir kişilikten diğerine geçiş ani ve dramatiktir, ayrıca erkelerde daha yaygın olarak görülür.
  • Çoğul kimlik bozukluğu kronik bir bozukluktur. Travmatik bir olay veya çocukluk dönemi cinsel kötüye kullanıma bağlı olarak ortaya çıkar.

 

Disosyatif Trans

  • Trans hallerinde bilinç değişir ve hastaların çevresel uyarılara yanıtları azalır.
  • Trans haline örnek olarak ruhani seansı yöneten medyumun durumu örnek olarak gösterilebilir.
  • Bazı trans haller kültüreldir ve özendirilir. Büyük oranda rahatsızlık olarak kabul edilmez. Kendi kültürünü yüceltme eğilimi vardır. Bu ayrıma da dikkat etmemiz gerekiyor.

 

Disosyatif Bayılma

  • Oğlunun ölüm haberini alan bir annenin bilinçli bir şekilde kendisine zarar gelmeyecek şekilde kendini yere bırakması örnek olarak verilebilir disosyatif bayılmaya.
  • Bu bayılma durumu yaklaşık olarak 10-15 dakika sürebilmektedir.
  • Epilepsi durumunda görülen benzer kasılma ve gerilmeler görülebilir.
  • Birey bayılma esnasında dış dünyadaki sesleri duyduğunu fakat cevap veremediğini belirtir.

Uzman Klinik Psikolog Fadıl KARAKOÇ