Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu

 

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) okul öncesi ve okul çağı dönemlerindeki bireylerde belirgin hale gelen bir bozukluktur. Bu durum sadece çocuklar ve gençlerde görülmez aynı zamanda yetişkin bireylerde de görülmektedir. Fakat yetişkinlerde görülme biçimi çocuk ve gençlere göre daha farklıdır. DEHB’nin çocuk ve gençlerde görülme sıklığı %5-10 arasında, yetişkin bireylerde ise %4 civarındadır. Erkeklerde kızlara oranla görülme sıklığı daha fazladır.

Erken çocukluk döneminde başlayan bu süreç çocukların dikkatlerini toplamada sıkıntı yaşamaları ve dürtüsellik anlamında da oldukça kontrolsüz olmalarına neden olacaktır. Bu bireyler yerinde duramayan, unutkan, dalgın, hayallere dalan gibi sıfat ve isimlendirmelere maruz kalırlar. DEHB bireyin yaşantısını çeşitli yönlerden etkileyen önemli bir bozukluktur. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu bireyin akademik başarısını, ailesi ve sosyal çevresiyle olan ilişkilerini ve öz saygısını olumsuz anlamda fazlasıyla etkilemektedir.

Bu bireyler çevrelerindeki önemli ve ya önemsiz duyumlara ve olaylara dikkatlerini yoğunlaştırmada sıkıntı yaşarlar. DEHB bozukluğu olan çocuklar aynı anda birden fazla noktaya dikkatlerini dağıtırlar. Örneğin ders anlatan öğretmeni dinleyecek ama aynı zamanda yan taraftaki arkadaşını da izleyecek ve sokaktan geçen arabanın da sesini dinleyecektir. Böylelikle bireyin dikkati bölünmüş olacak ve esas odaklanması gereken noktaya odaklanamayacaktır.

Okul ortamında bu bireyler zamanla belirgin sıkıntılar yaşayacaktır. Akademik anlamda akranlarından geri kalacak, sınıf ortamına olan uyumları yetersiz kalacak ve devamsızlık yaparak okula gitmek istemeyeceklerdir.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan bireylerin %25-30’unda sadece dikkat sorunları,  %15’inde sadece dürtüsellik sorunları, %60-70 civarında ise hem dürtüsellik hem de dikkat eksikliği görülmektedir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun büyük oranda beyindeki işleyiş ve kimyasal maddelerin salınımıyla alakalı olduğu yapılan bilimsel çalışmalar göstermiştir.

Çocukluk çağında ortaya çıkan dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna yönelik toplumsal bakış açının bu bozukluğun düzelmesi adına ebeveynlerin harekete geçmesini etkilemektedir.  Örneğin;  çocuk çok zeki ondan hareketli ya da bırakın koşsun, enerjisini boşaltsın, büyüyünce düzelir gibi yanlış inanış ve söylemler bozukluğun tanınıp profesyonel bir yardımın alınmasını geciktirecektir. Bu bireylere yönelik kapsamlı ve onların gelişimini olumlu etkileyecek bir müdahalenin yapılmaması çocuğun ilerleyen yaşında çeşitli sorunlar yaşamasına kapı aralayacaktır. Örneğin bu bireyler ilerleyen yaşlarında madde kullanmaya yönelebilir, kaygı bozuklukları yaşayıp antisosyal bir kişiliğe bürünebilir.

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Belirtileri

Dikkat eksikliği ve hiperektivite belirtilerini üç başlık altında inceleyebiliriz.

Dikkat Eksikliği

  • Dikkatlerini toplamada ve yoğunlaştırmada sorun yaşarlar.
  • Çevredeki uyaranlar bireyin bir anda kolayca dikkatini dağıtabilir
  • Sabır ve dikkat gerektiren aktiviteleri yapmada zorlanırlar.
  • Göz teması kurmada ve bedensel olarak kişiye odaklanıp dinlemede sorun yaşarlar.
  • Verilen işleri bitirmede sorun yaşarlar.
  • Unutkan ve dalgındırlar. Bu yüzden eşyalarını kaybederler.
  • Dikkatlerini toplayamadıkları için verilen yönergeleri tam anlamıyla almazlar.
  • Sevdiği etkinlikler dışında uzun süre bir etkinliği yapmak istemez
  • Çevresindeki arkadaşlarıyla uyumlu bir şekilde oyun oynayamaz ve sorunlar yaşar.

Hiperaktivite

  • Bu bireyler normal gelişim düzeylerine oranla oldukça hareketli, konuşkan ve acelecidirler.
  • Belirli bir süre bir yerde oturamazlar, sürekli hareket ederler.
  • Anlamsız ve gereksiz bir şekilde koşma ve çevredeki nesnelere zarar verme görülür.
  • Oyun oynarken genelde sessiz olmayı başaramazlar.
  • Çok konuşur ve karşıdakini dinlemek istemez. Karşıdaki sözünü bitirmeden bu bireyler tekrar konuşmaya başlar.

Dürtüsellik

  • Sonucunu hesap etmeden itme, çekme ve koşma davranışları görülür.
  • Bir işte takip edilecek adımları ve sırayı beklemekte sorun yaşarlar.
  • Kurallara uymada sorun yaşarlar.
  • Düşünmeden hareket ederler.
  • Bu bireyler istemeden ve plansız yaptıkları bu davranışlarından sonra üzüntü duyarlar.

 

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Nedenleri

 

  • Yapılan bilimsel çalışmalar dikkat eksikliği ve hiperaktivitenin asıl sebebini göstermekten ziyade birden fazla sebebin olduğunu bize göstermiştir. Bu sebepler arasında genetik ve biyolojik faktörlerin önemli bir yere sahip olduğunu görüyoruz.
  • Beynin ön kısmındaki ve limbik sistemdeki bazı kimyasal maddelerin işleyişinde kaynaklı olduğu nedenlerden biridir. Beynin bu bölümleri dikkat ve konsantrasyon anlamında önemli bir role sahip olduğunu biliyoruz.
  • Duyu organlarından herhangi birinde meydana gelen bir yetersizlik bireyin dikkat sorunu yaşamasına neden olur.
  • Düzensiz beslenme, uykusuzluk ve aşırı yorgunluk da dikkat dağınıklığını tetikleyen faktörlerdir.
  • Annenin gebelik dönemindeki beslenme durumu, alkol ve ilaç kullanımı, erken doğum, düşük doğum, doğum esnasında meydana gelebilecek olumsuz durumlar dikkat eksikliği ve hiperaktiviteye neden olduğu düşünülmektedir.

 

Uzman Klinik Psikolog Fadıl KARAKOÇ